Janssons frestelse — Zweedse ovenschotel met sprotjes

Verwarm de oven voor op 200°C, boven- en onderwarmte. Zet een ovenvaste schaal van ongeveer 30 × 20 cm en minstens 6 cm hoog klaar, met een inhoud van ongeveer 3 l; vet hem in met 5 g boter. Laat de sprotjes uitlekken, bewaar 50 ml pekel en weeg 150 g filets af. Verdeel ze daarna in kortere stukjes. Snijd de geschilde aardappelen in dunne reepjes van ongeveer 3 mm dik en de ui in dunne halve ringen. Spoel de gesneden aardappelen niet af, zodat het zetmeel dat de saus bindt behouden blijft.

Smelt 20 g boter in een koekenpan op middellaag vuur. Voeg de ui toe en bak al roerend 8–10 minuten, tot hij zacht en glazig is maar niet bruin wordt. Bewaar alle ui samen met de boter uit de pan.

Giet de room en de afgemeten 50 ml sprotjespekel in een steelpan, voeg de witte peper toe en roer. Verwarm op laag vuur tot het vocht heet is en begint te dampen, zonder het lang te laten koken. Proef: de pekel en vis zijn al zout, dus voeg van de klaargezette 1 g zout alleen toe wat echt nodig is, of laat het helemaal weg. Zout de afzonderlijke lagen niet apart.

Verdeel een derde van de aardappelen over de bodem, gevolgd door de helft van de ui en de helft van de sprotjes. Herhaal deze lagen en eindig met de resterende aardappelen. Giet de hete room over de hele schaal en strijk licht glad met een spatel. Het vocht moet de ruimte tussen de reepjes vullen, maar de bovenste laag niet helemaal bedekken; laat ook ruimte onder de rand vrij voor het borrelen. Bestrooi gelijkmatig met paneermeel en verdeel de resterende 35 g boter in kleine stukjes erover.

Zet de schaal onder in de oven en bak ongeveer 75–90 minuten. Bekijk de bovenkant na ongeveer 35 minuten: is hij al goudbruin, dek hem dan voor de rest van de baktijd losjes af met aluminiumfolie. Steek tegen het einde een dun mes precies in het midden tot op de bodem — de aardappelen moeten helemaal zacht zijn, zonder harde, knapperige stukjes, en de saus tussen de lagen moet zijn ingedikt. Bak zo nodig ongeveer 15 minuten langer onder de folie. Is de bovenkant nog bleek, haal de folie er dan de laatste minuten af.

Laat de ovenschotel na het bakken ongeveer 10 minuten zonder afdekking staan. De saus wordt iets dikker en de bovenkant blijft krokant. Verdeel over vier porties en schep met een brede spatel op, samen met alle romige saus van de bodem; de binnenkant moet zacht en smeuïg zijn, niet droog of vloeibaar als soep.